Yazılım Yaptırdım, Kaynak Kod Kimin Olur? FSEK'e Göre Sözleşmede Olması Gerekenler (2026)

Sözleşmede yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıysa kaynak kodun mali hakları parayı ödeyen müşteride değil, kodu yazan kişide ya da firmada kalır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) bilgisayar programlarını eser sayar, mali hakları eser sahibine bırakır ve bu hakların size geçmesi için yazılı, hakları tek tek gösteren bir sözleşme ister. Faturayı ödemek, dosyaları teslim almak, hatta sunucu şifresini elinizde tutmak bu tabloyu değiştirmez. Bu rehber Ekim 2026 itibarıyla sahipliği belirleyen maddeleri, susan bir sözleşmenin size pratikte ne verdiğini gösteren 2020 tarihli Yargıtay kararını ve tek satır kod sipariş etmeden önce sözleşmeye yazılmasını önerdiğimiz hükümleri sırasıyla anlatıyor.

Yazılım kanunen eserdir ve kaynak kod eserin ta kendisidir. FSEK'in 2. maddesinin 1. bendi, 'her biçim altında ifade edilen bilgisayar programlarını' ve bir sonraki aşamada program sonucunu doğurması koşuluyla bunların hazırlık tasarımlarını ilim ve edebiyat eserleri arasında sayar. Kanunun 1/B maddesi bilgisayar programını, bilgisayar emir dizgesi ve bu dizgenin oluşumunu sağlayan hazırlık çalışmaları olarak tanımlar. Uluslararası çerçeve de aynı: Dünya Ticaret Örgütü'nün TRIPS Anlaşması'nın 10. maddesi, kaynak kod ya da nesne kod biçimindeki programları Bern Sözleşmesi kapsamında edebiyat eseri olarak korur. Girişimcileri ilgilendiren bir sınır var: aynı 2. madde, arayüzler dahil bir programın herhangi bir öğesine temel oluşturan düşünce ve ilkelerin eser sayılmadığını açıkça söyler. İş fikrinizi telif hakkıyla sahiplenemezsiniz; o fikri ifade eden koda ise sahip olabilirsiniz.

Kendiliğinden işverene geçen haklar yalnızca çalışanlar için geçerli. FSEK m. 18'e göre mali hakları kullanma yetkisi münhasıran eser sahibine aittir. İstisna ikinci fıkrada: özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki hakları onları çalıştıranlar kullanır; tüzel kişilerin organları için de aynı kural uygulanır. Kendi kadrosuyla yazılım geliştiren şirketin koda hükmetmesinin sebebi budur. Madde çalışanları sayar; dışarıdan tuttuğunuz freelancer'ı, ajansı veya yazılım firmasını saymaz. Doktrinde kuralın sipariş üzerine çalışanlara da uzanabileceğini savunan görüşler var, ama aşağıdaki 2020 kararı bu yoruma güvenmemek için yeterli sebep. Yurt dışındaki müşteriler için de not: Türk hukukunda dış yükleniciler için genel bir 'work made for hire' kuralı yok, İngilizce sözleşmedeki bu ifade tek başına sizi korumaz. Dışarıdan geliştirici çalıştırıyorsanız sahiplik yazılı devirle kurulur.

Susan sözleşme size kullanım verir, sahiplik vermez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 16 Ocak 2020 tarihli, E. 2019/11-474, K. 2020/26 sayılı kararında, bir şirketin satın alma müdürünün şirketin siparişi üzerine hazırladığı bilgisayar programını inceledi; ne ücret ödenmiş ne de hak devri sözleşmesi yapılmıştı. Kurul ilişkiyi sipariş üzerine eser olarak değerlendirdi ve şu sonuca vardı: sipariş veren şirket programın malikidir ve onu sözleşme kapsamında kullanabilir, ancak program üzerindeki mali ve manevi haklar şirkete devredilmemiş, programı yazanda kalmıştır. Sözleşmede kararlaştırılanın dışında bir kullanım için ayrıca yazılı hak devri gerekir. Müşteri açısından anlamı şu: yazılı devir yoksa yazılımı sipariş ettiğiniz amaçla çalıştırabilirsiniz, ama başka bir ekiple değiştirmek, satmak, grup şirketine lisanslamak ya da üzerine yeni ürün kurmak tartışmaya açık hale gelir. FSEK m. 57 de aynı yönü gösterir: aslın veya kopyaların mülkiyetinin devri, aksi kararlaştırılmadıkça fikri hakların devrini içermez. Elinizdeki kaynak kod arşivi bir kopyadır, tapu değil.

Şekil şartı net: yazılı ve hak hak sayılmış. FSEK m. 52, mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını ve konu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar. Sayılacak haklar 21-25. maddelerde: işleme hakkı (m. 21), çoğaltma hakkı (m. 22; bilgisayar programında yükleme, görüntüleme, çalıştırma, iletme ve depolamayı da açıkça kapsar), yayma hakkı (m. 23), temsil hakkı (m. 24) ve internet üzerinden erişime sunmayı da içeren umuma iletim hakkı (m. 25). Madde 20'ye göre bu haklar birbirine bağlı değildir; birinin devri diğerini etkilemez. Bu yüzden 'tüm haklar müşteriye aittir' cümlesi, beş hakkı tek tek sayan bir hükümden zayıftır. İki yorum kuralı tabloyu tamamlar. M. 55'e göre aksi kararlaştırılmadıkça devir, eserin tercüme ve diğer işlenmelerini kapsamaz; yazılımda işleme, kodu bakımla yaşatmanın ve geliştirmenin kendisidir, dolayısıyla atlanamayacak hak budur. M. 56'ya göre de kanundan veya sözleşmeden aksi anlaşılmadıkça her ruhsat basit, yani münhasır olmayan ruhsat sayılır.

Zamanlama: önce taahhüt, kod yazıldıkça devir. FSEK m. 48 mali hakların süre, yer ve muhteva bakımından sınırlı veya sınırsız, bedelli veya bedelsiz devredilebileceğini söyler; aynı maddenin son fıkrası ise henüz vücuda getirilmemiş bir esere ilişkin tasarruf işlemlerini batıl sayar. M. 50 bu boşluğu kapatır: devre ilişkin taahhütler, eser henüz meydana gelmeden yapılmış olsa da geçerlidir. Sözleşmeyi tek satır kod yazılmadan imzaladığınız için metin, hakların her bölüm oluşturuldukça veya teslim edildikçe size geçeceği bir taahhüt olarak kurulmalı ve her kilometre taşı kabulünde kısa bir yazılı devir teyidiyle desteklenmeli. M. 50 ayrıca ileride vücuda getirilecek eserlerin bütününe veya belirli bir türüne ilişkin taahhütlerin, ihbardan bir yıl sonra hüküm ifade etmek üzere her iki tarafça feshedilebileceğini söyler. Ucu açık bir geliştirme ve bakım anlaşması imzalıyorsanız bu çıkış kapısının iki taraf için de var olduğunu bilin.

Manevi haklar geliştiricide kalır ve bir kısmından sözleşmeyle vazgeçilemez. FSEK m. 14-17 eser sahibine eseri umuma arz etme, adının belirtilmesi ve eserde değişiklik yapılmasını menetme yetkileri verir. M. 14 ve m. 16, eser sahibinin şeref ve itibarını zedeleyen ya da eserin mahiyetini bozan yayım veya değişiklikleri menetme yetkisinden sözleşmeyle vazgeçilmesini hükümsüz sayar. İşletme yazılımında bu nadiren uyuşmazlığa dönüşür; m. 16 da işleme veya çoğaltma tekniğinin zorunlu kıldığı değişikliklerin özel izin olmadan yapılabileceğini kabul eder. Yine de sözleşmeye, geliştiricinin kanunun izin verdiği ölçüde değişikliğe, yayıma ve adı belirtilmeden kullanıma onay verdiğini yazın; böylece başka bir ekibin yapacağı olağan bakım, örtülü izne dayanmak zorunda kalmaz.

Yalnızca kendi sözleşmenize değil, hak zincirine de bakın. FSEK m. 49'a göre eser sahibinden mali bir hakkı edinen kişi, bu hakkı ancak eser sahibinin yazılı muvafakatiyle başkasına devredebilir. Ajansınız projeyi freelancer'lar veya alt yüklenicilerle yürüttüyse, onların hakları size ancak ajansla yaptıkları sözleşmeler bu devre izin veriyorsa ulaşır. Rahatsız edici kısım m. 54: devre yetkili olmayan kimseden hak edinen, iyi niyetli olsa bile korunmaz. M. 53 ise hakkı devredeni, devrettiği hakkın varlığından sorumlu tutar. Pratikte şunu isteyin: çalışan, freelancer veya alt yüklenici fark etmeksizin projeye katkı veren herkesin haklarını, size devre muvafakat ederek yükleniciye devrettiğine dair yazılı bir taahhüt ve bunun doğru çıkmaması halinde zararınızı karşılayacak bir tazmin hükmü.

Tam sahiplik, açık kaynakta ve firmanın önceden var olan kodunda biter. Modern bir web veya mobil ürün, başkalarına ait yüzlerce açık kaynak paket içerir ve siz bunları lisanslarına göre kullanırsınız. MIT lisansı kullanma, kopyalama, değiştirme, birleştirme, yayımlama, dağıtma, alt lisans verme ve satma izni verir; şartı, telif ve izin bildiriminin kopyalarda korunmasıdır. GNU GPL farklı bir türdür: GNU lisans SSS'sine göre GPL kodunu değiştirip kişisel olarak veya kurum içinde hiçbir şey yayımlamadan kullanabilirsiniz, ama değiştirilmiş sürümü dağıtırsanız birleşik programın tamamı kaynak koduyla birlikte GPL altında sunulmak zorundadır. AGPL bu yükümlülüğü yazılımla ağ üzerinden etkileşen kullanıcılara kadar genişletir. App Store veya Google Play'den yayımlanan bir uygulama dağıtımdır. Ayrıca çoğu firma kendi kütüphanelerini ve araçlarını müşteriler arasında yeniden kullanır ve bunları size devredemez. İkisinin de çözümü sözleşmede: lisanslarıyla birlikte bir bağımlılık listesi, yazılı onayınız olmadan dağıtılan veya ağ üzerinden sunulan kodda GPL ya da AGPL olmaması ve ürününüzde kalan önceden var olan firma bileşenleri için süresiz, geri alınamaz, bedelsiz ve devredilebilir bir lisans.

Proje başlamadan sözleşmeye yazılacak hak hükümleri. Birincisi, 21-25. maddelerdeki mali hakların her biri adıyla sayılarak, münhasır biçimde, süre, yer ve muhteva bakımından sınırsız, işlemeleri ve türev sürümleri açıkça kapsayan, alt lisans verme ve devretme yetkisiyle birlikte devri. İkincisi, m. 50 yapısı: bugün taahhüt, her bölüm oluşturuldukça veya teslim edildikçe hüküm doğuran ve her kilometre taşı kabulünde yazılı olarak teyit edilen devir. Üçüncüsü, bir önceki bölümdeki hak zinciri taahhüdü ve tazmin hükmü. Dördüncüsü, copyleft lisanslar için onayınızı şart koşan açık kaynak ve üçüncü taraf envanteri. Beşincisi, firmanın önceden var olan bileşenleri için lisans. Altıncısı, geliştiricinin kanunun izin verdiği ölçüde değişikliğe, yayıma ve adı belirtilmeden kullanıma onayı. Devrin ödemeye bağlanması yüklenici açısından adildir ve olağandır; sizi koruyan şey, kodun parası ödenirken zaten sizin deponuzda duruyor olmasıdır.

Operasyonel hükümler en az hukuki olanlar kadar önemli. Git deposu ilk günden kurumunuzun hesabında açılmalı; tam commit geçmişi, derleme betikleri ve altyapı yapılandırması orada olmalı, gizli anahtarlar ise depoya girmeden ayrıca belgelenmeli. Alan adı, DNS, barındırma veya bulut hesabı, App Store ve Google Play geliştirici hesapları, analitik, ödeme sağlayıcı ve e-posta gönderim hesabı şirketiniz adına kayıtlı olmalı; yükleniciye istediğiniz an geri alabileceğiniz rol bazlı erişim verilmeli. Yüklenici ürünü barındırmaya devam edecekse veya ürün onun platformunda çalışıyorsa kaynak kod emaneti (escrow) ekleyin: güncel kaynak kod tarafsız bir üçüncü kişiye bırakılır ve iflas ya da desteğin sona ermesi gibi tanımlı durumlarda size teslim edilir. Sözleşmeyi mimari dokümantasyon, kurulum talimatları, ortam değişkenleri dokümantasyonu, tasarım dosyaları ve ürünü geliştiren ekiple tanımlı bir devir teslim süresini kapsayan bir teslim hükmüyle kapatın.

Tekliflerdeki tehlike işaretleri ve bizim çalışma biçimimiz. Kaynak kod teslimi için ek ücret istenmesi ya da hiç bahsedilmemesi. 'Devir' beklediğiniz yerde 'lisans' veya 'kullanım hakkı' yazması. Uygulamanızın firmanın geliştirici hesabından yayımlanması ya da alan adınızın firmanın adına kaydedilmesi. Dışa aktarma yolu ve emanet düzeni olmayan kapalı bir yönetim paneli veya platform. Ayrıldığınızda ne olacağını söylemeden barındırmayı paketleyen aylık ücret. Açık kaynak konusunda sessizlik. Hiçbir hak sayılmadan yazılmış 'tüm haklar müşteriye aittir' cümlesi. Bizim varsayılan çalışma biçimimiz aynı kontrol listesine cevap veriyor: depo, alan adı, DNS, barındırma ve analitik ilk günden müşterinin adına açılır; teslim paketi (tam Git deposu, tasarım dosyaları, yazılı mimari dokümantasyon, kurulum talimatları ve ortam değişkenleri dokümantasyonu) ek satış değil, kapsamın parçasıdır. Bu rehber Ekim 2026 itibarıyla 5846 sayılı Kanun metnini ve yayımlanmış hukuki yorumları özetler; hukuki tavsiye değildir. İmzalamadan önce kendi sözleşmenizi bir avukata inceletin.